Psycholog a system wartości
Zobaczmy co wybitny polski psychiatra Antoni Kępiński ma do powiedzenia na temat systemu wartości.
—
W systemie wartości można wyróżnić warstwy: biologiczną, emocjonalną i społeczno-kulturową.
Warstwa biologiczna obejmuje to, co mieści się w pojęciu biologicznego zaprogramowania, z czym człowiek przychodzi na świat i czym tylko w nieznacznym stopniu może kierować. Aktywność tego poziomu wyraża się w działaniach odruchów bezwarunkowych i mechanizmach instynktownych.
Warstwa emocjonalna, obejmuje stosunek uczuciowy do otoczenia społecznego – przewaga postawy “do” lub “od”. Dla tej warstwy charakterystyczne jest tworzenie się “kompleksów – jakby uczuciowych ognisk krystalizacyjnych”, wokół których skupiają się relacje uczuciowe z otoczeniem. Kompleksy tworzą realną hierarchię wartości – “takim jestem naprawdę”, opartą na utrwalonych zautomatyzowanych tendencjach, nawykach, postawach, itp.
W warstwie społeczno-kulturowej człowiek rzutuje się w przyszłość – “takim chciałbym być, takie wyznacza sobie cele, to wydaje się mu najważniejsze”. Jest to idealna hierarchia wartości. Warstwa ta jest uświadomiona i zawiera dążenia, ideały, modele kulturowe; odnosi się ona do hierarchii wartości otoczenia społecznego.
Biologiczna i emocjonalna warstwa systemu wartości tworzą realną hierarchię wartości. Warstwy te mieszczą się poniżej progu świadomości i odnoszą się one do czasu przeszłego, utworzone sa przez instynktowe struktury przekazane dziedzicznie oraz ukształtowane w dzieciństwie i utrwalone przez powtarzanie.
Idealna hierarchia wartości mieści się w świadomości. “Tu koncentruje się (…) wysiłek by obraz realny dorównał idealnemu. Ponieważ to, co najtrudniejsze wymaga zwykle największego wysiłku i całościowego zaangażowania układu nerwowego, procesy decyzji zachodzące w trzeciej warstwie hierarchii wartości, … prawdopodobnie rozgrywają się przeważnie powyżej progu świadomości” (Kępiński, 1977b, s. 26). W formowaniu decyzji ważniejszą rolę odgrywa realna hierarchia wartości, chociaż między obu hierarchami istnieją powiązania. Ostateczna decyzja jest wynikiem działania ich obu i dzięki temu możemy do pewnego stopnia wpływać na nasze na zachowanie zgodnie z naszą wolą.
System wartości był przedmiotem ostatniej książki Kępińskiego (1977), pisanej w pośpiechu, w obliczu nieubłaganie nadchodzącej śmierci (Masłowski, 1981). Analiza Tischnera (1982) wskazuje, że problematyka wartości przedstawiona jest przez Kępińskiego w sposób mało precyzyjny. Jednak pomimo wielu wątpliwości co do słuszności szczegółowych rozstrzygnięć Tischner stwierdził “Kępiński nie ma zamiaru rozwijać filozofii wartości. Nie chodzi mu więc o badanie obiektywnej hierarchii wartości, o ustalenie sensu obiektywności w świecie wartości ani związków koniecznych między wartościami a świadomością wartości. Mówi o wartościach tam, gdzie słowo to wydaje się niezbędne, to znaczy wtedy, gdy bierze pod uwagę to, jak człowiek przeżywa siebie”(s. 425). Można przypuszczać, że Kępiński próbował dokonać psychologicznego i psychopatologicznego opisu przeżywania wartości, chociaż wprost tego tak nie określił. [fragment książki Andrzeja Kokoszki]
—
Wszystkie trzy warstwy systemu wartości: biologiczna, emocjonalna i społeczno-kulturowa są w interakcji, a dwie ostatnie to realizacje pytań: kim jestem dla innych? kim chciałbym być dla siebie (pośrednio dla innych)? Kompleksy krystalizowane przez warstwę drugą są coraz częstszym zajęciem psychologów. Kompleksy jednak w rozumieniu deficytów systemu, a nie błędów. Psycholog właściwie nigdy nie powinien budować systemu wartości pacjenta. Każdy człowiek ma swój samoistny, dobry lub zły, ale integralny system i nie można go burzyć ani nawet sugerować zmian.
Podobne artykuły
Jeśli zainteresował Cię ten wpis, proszę zostaw komentarz lub subskrybuj źródło.
Komentarze
Brak komentarzy
Zostaw komentarz